همایش های بین المللی محیط زیست

همايش نايروبي سال 1977

در سال 1977 نمايندگان حکومت‌ها از گوشه و کنار دنيا براي شرکت در همايش سازمان ملل در مورد بيابان‌زايي در نايروبي پايتخت کنيا گرد هم آمدند. اين امر بعد از خشکسالي ويرانگري بود که قسمت اعظم آفريقاي غربي و قسمت شمالي مرکز آفريقا را از سال 1967 تا 1973 درنورديده بود. اين کنفرانس براي اولين بار توجه جهانيان را به مسأله زمين‌هاي آسيب‌پذير و چشم‌انداز آن جلب کرد.

نتيجه کنفرانس نايروبي يک طرح عملي براي مبارزه با بيابان‌زايي بود که در آن 28 دستورالعمل براي نهادهاي ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي در نظر گرفته شده بود تا براي جلوگيري از تخريب زمين در سراسر دنيا به کار بندند. متاسفانه اين طرح هيچ وقت به اجرا در نيامد و قرباني عدم حمايت مالي و عدم پايبندي پايدار حکومت‌ها به تعهداتشان شد (دبيرسياقي، 1383: 173).

2- كنفرانس استكهلم

در كنفرانس بين‌المللي حفاظت از محيط زيست سازمان ملل در استکهلم حمايت از محيط زيست انسان و بهبود آن و توسعه پايدار به عنوان مبحث مهمي بررسي گرديد که بر رفاه افراد بشر و توسعه اقتصادي در جهان، با تأسيس رکن جديدي به نام برنامه محيط زيست سازمان ملل(UNEP) موافقت نمود (برخوردار، 1387: 2).

در واقع اين كنفرانس نتيجه رشد چشمگير آگاهي‌هاي جهاني در مورد محيط زيست بين‌المللي در دهه 1960 بود. برگزاري اين كنفرانس كه نقطه عطفي در زمينه توسعه سياست‌هاي بين‌المللي درباره محيط زيست بود با هدف ايجاد يك ساختار بين‌المللي بر پايه هماهنگ‌سازي بيشتر اقدامان بين‌المللي در زمينه آلودگي محيط زيست و ديگر معضلات زيست محيطي صورت گرفت. در اين كنفرانس اهميت مسايل بين‌المللي محيط زيست به عنوان بخشي از مسايل بين‌المللي نهادينه شد و اين اصل كه كشورها موظفند با اقدامات جهاني در زمينه اداره بهينه منابع جهاني مشترك و كاهش آلودگي‌هاي فرامرزي همكاري نمايند، پايه‌ريزي گرديد. از جمله نكات شايان ذكر كنفرانس استكهلم مي‌توان به اين نكته اشاره كرد كه در اين كنفرانس براى نخستين بار رابطه كلي ميان محيط زيست و توسعه به صورت رسمي در قالب روابط كشورهاي شمال (پيشرفته) و كشورهاي (جنوب در حال توسعه يا عقب مانده) مطرح گشت. از خصوصيات ديگر اين كنفرانس، حضور بي سابقه سازمان‌هاي غير دولتي محيط زيست به نمايندگي از بسياري از كشورها بود كه به منظور نظارت بر تمامي مراحل كنفرانس و اعمال فشارهاي سياسي بر كشورهاي شركت كننده و همچنين مهيا ساختن شرايط براي حضور فعال‌تر و منسجم‌تر خويش در اجلاس آتي محيط زيست صورت پذيرفت (www.birjandzist.ir).

در اين کنفرانس سران کشورها اصولی را در زمينه‌ سياست زيست محيطی به شرح زير اتخاذ کردند:

- بهتر بودن سياست زيست محيطی، جلوگيری از آلودگی است تا درمان بيماری

- سياست محيط زيست بايد با سياست‌های اقتصادی و اجتماعی سازگار باشد

- تصميمات مربوط به حفاظت محيط زيست بايد در اولين مرحله ممکن در تمام برنامه‌ريزی‌های فنی اتخاذ شوند

- بهره‌برداری از منابع طبيعی به گونه‌ای که خسارت زيادی به توازن اکولوژيکی وارد می‌کند، بايد ممنوع شود

- تحقيق در زمينه حفظ و بهبود محيط زيست بايد صورت گيرد

- اصل پرداخت‌های آلوده‌گر، بايد در برنامه‌های حفاظت محيط زيست به کار گرفته شود

- هر دولت عضو بايد مراقب باشد تا مشکلات زيست محيطی برای کشورهای ديگر ايجاد نکند

- منافع کشورهای در حال توسعه در سياست‌های زيست‌محيطی بايد مورد توجه قرار گيرد

- اتحاديه بايد صدای خود را به گوش مجامع بين‌المللی محيط زيست برساند

- برای هر نوع آلودگی بايد مقدار خاص و سياست‌های ويژه‌ای وجود داشته باشد

- مشکلات زيست محيطی نبايد به مدت طولانی توسط کشورهای معدودی انجام شوند

يک سال بعد، اتحاديه اولين برنامه عملياتی خود را تدوين کرد که سه نکته مهم را به شرحذيل در پی داشت:

- کم شدن و جلوگيری از آلودگی و ديگر مزاحمت‌ها

- بهبود محيط زيست و کيفيت زندگی

- همکاری متقابل درون اتحاديه و به صورت سازمان‌های بين‌المللی مسئول محيط زيست (کولا، 1385: 270).

3- فراخوان زمين- کنفرانس محيط و محيط زيست و توسعه آن (ريودوژانيرو- 1992)

در کنفرانس تنوع زيستي، منعقده در کنفرانس سران زمين در سال 1992 اهميت تنوع زيستي براي تمفصل و حفاظت از حيات وحش مورد تأکيد قرار گرفت.

تشکيل کنفرانس ريو در سال 1992 درباره محيط زيست و توسعه تأکيد بيشتري بر وضع مقررات زيست محيطي بين‌المللي داشت (برخوردار، 1387: 3).

دستور کار 21، که در کنفرانس محيط زيست توسعه ملل متحد در 1992 در ريودوژانيرو، برزيل (اجلاس زمين) تدوين شد، طرح جهاني فراگيري براي توسعه مناسب با محيط زيست ارائه مي‌دهد، و مبناي بسياري از برنامه‌هاي ملي و ابتکارهاي محلي شده است.

کميسيون توسعه پايدار ملل متحد، تغييرات اجتماعي و اقتصادي مورد نياز براي توسعه پايدار را تشويق مي‌کند که هدف آن تأمين بهبود واقعي در کيفيت زندگي بشر اکنون، ضمن تضمين حفظ منابع براي نسل‌هاي آينده است. اين کميسيون چگونگي اجراي دستور کار 21 و ديگر موافقت‌نامه‌هاي اجلاس زمين را در سطوح بين‌المللي، منطقه‌اي و ملي بررسي و همچنين از گفت و گو بين دولت‌ها و گروه‌هاي مهم درگير در توسعه پايدار حمايت مي‌کند و بين آنها مشارکت به وجود مي‌آورد. اين کميسيون براي کمک به کشورها در امر گردآوري و اعلام کرده‌ها به منظور سنجش پيشرفت‌ها، مجموعه‌اي از شاخص‌هاي توسعه پايدار که از نظر بين‌المللي پذيرفته شده‌اند، مهيا و دولت‌ها را تشويق مي‌کند راهبردها و هدف‌هايي براي توسعه پايدار ملي تعيين کنند.

(www.unic.ir.org).

1- توسعه پايدار و اجلاس ريودوژانيرو

Agenda به معني دستور كار و 21 به منزله ورود به قرن 21 يا سال 2000 ميلادي مي‌باشد. اجلاس زمين در تابستان 1992 (1371خورشيدي) در شهر ريودوژانيرو برگزار شد. شركت كنندگان در اجلاس ريودوژانيرو در مورد چندين محور به توافق كامل رسيدند: يكي از آنها Agenda 21 بود كه خود در چهل فصل تدوين گرديده است و هدف اصلي آن رسيدن به توسعه پايدار مي‌باشد. سرفصل‌هاي دستور كار 21 عبارتند از: مقدمه، همكاري‌هاي بين‌المللي، مبارزه با فقر، تغيير الگوي مصرف، جمعيت و پايداري، حفظ و توسعه بهداشت انسان، اسكان پايدار بشر، تصميم‌گيري در زمينه توسعه پايدار، حفاظت از جو (اتمسفر)، مديريت پايدار منابع زميني، مبارزه با جنگل‌زدائي، مبارزه با بيابان زيستي، مديريت صحيح فن‌آوري زيستي، حفاظت و مديريت اقيانوس‌ها، حمايت و مديريت منابع آب فاضلاب‌ها، مديريت پسماندهاي راديواكتيو، تقويت نقش گروه‌هاي عمده، زنان و توسعه پايدار، كودكان و نوجوانان در توسعه پايدار، تقويت نقش مردم بومي، تقويت نقش سازمان‌هاي غير دولتي، مقام‌هاي محلي (شهرداري‌ها)، تقويت نقش كارگران و اتحاديه‌هاي كارگري، تقويت نقش تجارت و صنعت، جامعه علمي علم در خدمت توسعه پايدار، آگاهي عمومي و آموزش‌هاي حرفه اي، توانمند‌سازي براي توسعه پايدار، سازماندهي براي توسعه پايدار، اسناد حقوقي بين‌المللي، داده‌ها براي تصميم‌گيري عناوين فوق‌الذكر از كتابچه دستور كار 21 به زبان ساده توسط برنامه عمران سازمان ملل متحد UNDP در بهار 1381 انتشار و ارائه شده است.

- اصول كلي دستور 21

اصول كلي دستور كار 21 جهت دستيابي به توسعه پايدار در تمامي ابعاد مي‌باشد و راه‌حل‌ها و طرز تفكرهاي پايدار كه در دراز مدت قابل اجرا هستند را توصيه مي‌نمايد.

همچنين بر اين مسئله تكيه دارد كه كليه آحاد مردم در تمامي جوامع و كشورهاي سراسر كره خاكي بايستي تغييرات لازم را همزمان انجام دهند. تمام كارهايي كه بايد صورت پذيرد احتياج به زمان دارد و همه بايد در جهت سازماندهي به اين مسأله جهاني اقدام لازم را به عمل آورند و از همين امروز آغاز كنند. در اجراي دستور كار 21 با توجه به تأكيد بر نيروهاي مردمي تحت پوشش تشكل‌هاي غير دولتي NGOs نقش ويژه‌اي به شهرداري‌ها به عنوان مقامات محلي تفويض شده است كه در راستاي اهداف توسعه پايدار حمايت‌هاي لازم را انجام دهند (www.agenda21forum.org).

4- فراخوان جهاني توسعه قابل دستيابي 2002 ژوهانسبورگ

همايش (زمين) سازمان ملل متحد در سال 2002 در شهر ژوهانسبورگ آفريقاي جنوبي تشکيل گرديد و اين اجلاس از بي‌رقيب‌ترين و حساس‌ترين اجلاس‌هاي جهاني به حساب آمد.

مشکلات و مسائل فقر، آلودگي آب و هوا، نابودي جنگل‌ها، بيابان‌زايي، صيد بي‌رويه ماهي، تغييرات آب و هوا جهاني هستند و هيچ کشوري به تنهايي نمي‌تواند با اين دشواري‌ها مقابله کند.

جستجو براي يافتن راه‌‌حل ايجاب مي‌کند که در مورد اقدامات مشترکي که سطح زندگي مردم را بهبود خواهند داد و اراکولوژي‌ها پشتيباني خواهند کرد، اجماع جهاني به وجود آيد و اين همايش به عنوان مجمعي اين فرصت را براي همه ملت‌ها فراهم ساخت تا دور هم گرد آيند و به توافقاتي دست يابند. هر چند که يافتن زمينه‌هاي مشترکي براي تعيين اولويت‌ها و اقداماتي که جهان براي اجرا توسعه پايدار تعهد کند، بين نمايندگان حدود 190 کشور، با تنظيم يک اعلاميه سياسي که ديدگاه و تعهد مورد توافق رهبران ملت‌ها را منعکس کند کار آساني نبود و عدم تحقق اهداف و اجراي تصميمات اجلاس ريو باعث تحليل‌هاي تؤام با ترديد در مورد نتايج اجلاس ژوهانسبورگ گرديد که همچنان ادامه دارد (دبير سياقي، 1383: 182).

جدول شماره: 1 خلاصه داده‌ها برخي سازمان‌ها و اتحاديه‌هاي بين‌المللي حفاظت از محيط زيست

رديف

نام سازمان

تاريخ تشکيل

نام انگليسي

1

اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت

1948

The world conservation union (iucn)

2

کميسيون بقاي گونه‌ها

1949

Species survival commission (ssc)

3

کميسيون مديريت اکوسيستم‌ها

1945

Commission on ecosystem Management (cen)

4

کميسيون مناطق حفاظت شده

1958

World commission on protected Areas (Wcpa)

5

کميسيون قوانين محيط زيستي

1963

Commission on Environmental law (CEL)

6

کميسيون سياست‌هاي محيط زيستي، اقتصادي و اجتماعي

1969

Commission on Environmental, Economic and social policy (CEESP)

7

انجمن جهاني حمايت از حيوانات

World society for the protection of Animals (WSPA)

8

برنامه‌محيط زيست سازمان ملل متحد

1972

United Nations Environment program (UNEP)

9

برنامه انسان و زيست کره

1968

Man and Biophere program (MAB)

10

جامعه بين‌المللي حفاظت از حيات وحش

1971

Wildlife preservation trut international

11

سازمان علمي، فرهنگي و آموزشي ملل متحد (يونسکو)

Un Educational, Scientific and cultural organization (UNESCO)

12

سازمان بين‌المللي تالاب‌ها

1925

Wetlands international

13

سازمان بين‌المللي حفاظت

ِConservation international

14

سازمان بين‌المللي حفاظت طبيعت

The nature conservation

15

صندوق بين‌المللي حفاظت از طبيعت

1961

World wide fund for nature (WWF)

16

کنوانسيون تنوع زيستي

1992

Conservation on Biological Divesity (CBD)

17

کنوانسيون تالاب‌ها (رامسر)

1971

Convention on wetlands (Ramsar)

18

کنوانسيون ميراث جهاني

1972

Convention on world heritage

19

مرکز پايش و حفاظت جهاني

1988

World conservation monitoring center (WCMC)

20

مؤسسه منابع جهان

World Resources Institute

21

مؤسسه ديده‌بان جهان

World watch Institute

مأخذ: برخوردار، 1387: 4