جنگلداري در ايران:

جنگلداري در ايران:

تا سال 1297 دولت اساسا توجهي به جنگلها نداشت. در اين سال دستور تفكيك جنگلهاي دولتي از

جنگلهاي اربابي صادر شد كه بدليل وجود مشكلات، اجراي دستور ناتمام ماند و نتيجه اي حاصل نشد.

در سال 1299 در وزارت فلاحت و فوايد عامه، سازمان ابتدايي براي جنگلهاي شمال بوجود آمد كه

تشكيلات آن داراي يك رئيس (شريكر اتريشي)، يك معاون و دو مستحفظ بود.

در سال 1303 تصويبنامه اي مشتمل بر هشت ماده از تصويب هيات وزيران گذشت كه براي اولين بار از

حفاظت برخي درختان (گردو- شمشاد- سور- بلوط- آزاد- توت) واز اجازه قطع درخت بحث به ميان

آمده است.

در سال 1311 به پيشنهاد لوئي نيكه فرانسوي ، تصويبنامه اي در هفت ماده به تصويب هيات وزيران رسيد

كه در آن اصول جنگلداري يعني حفاظت، احياء، توسعه و بهره برداري مستمر در يكجا ديده مي شود.

در سال 1317 تشكيلات كوچكي بنام دايره جنگل در اداره امور كشاورزي بوجود آمد كه تصدي آن در

سال 1318 به مهندس كريم ساعي واگذار شد.

در سال 1321 اولين بار قانون راجع به جنگلها مشتمل بر 18 ماده وهشت تبصره به تصويب مجلس رسيد.

تا سال 1328 نظام مدوني براي بهره برداري جنگلها وجود نداشت. از سال 1328 تا 1338 بهره برداري از

جنگلها مبتني بر روشي بود كه توسط آقاي ژانتي، كارشناس سازمان ملل متحد در ايران پيشنهاد شده بود .

در اين روش اصول زير در نظر گرفته مي شد:

سطح مورد بهره برداري نبايد كمتر از 200 هكتار باشد.

موجودي در هكتار نبايد كمتر از 300 متر مكعب باشد.

در يك پنجم عرصه مورد نظر با گردش پنجاه ساله حدود يك پنجم موجودي با رعايت اصول جنگلشناسي

مورد بهره برداري قرار مي گيرد.

1337 اولين طرح جنگلداري به روش جنگلداري دانه همسال و با شيوه جنگلشناسي پناهي در - از سال 38

منطقه لوه استان گلستان توسط پروفسور گلريز آلماني تهيه شد و متعاقب آن طرحهاي جنگلداري در ساير

مناطق تهييه شد. چند طرح نيز با همكاري سازمانهاي بين المللي و شركت هاي خارجي بصورت مجتمع

جنگل و صنعت تهيه شد.

روشهاي جنگلداري كه در ايران بكار گرفته شد عمدتا دانه زاد همسال بود و كمتر به روش ناهمسال تهيه و

اجرا مي شد ولي در سالهاي اخير بتدريج همه طرحها به روش جنگلداري دانه زاد ناهمسال تهيه و اجرا مي

شوند.

73 درصد آن توسط مجريان / تا سال 1357 حدود 430058 هكتار طرح جنگلداري تهيه شده بود كه 6

26 درصد توسط مجريان خصوصي اداره مي شد ( دولتي (شركتهاي دولتي و ادارات كل ) و 4

در حال حاضر (سال 80 ) حدود يك ميليون هكتار جنگل تحت پوشش اجراي طرح است كه:

48/2 درصد توسط شركتهاي دولتي،

35/6 درصد آن توسط شركتهاي خصوصي،

16/2 درصد آن توسط شركتهاي تعاوني جنگل نشينان اداره مي شود.

درصد هاي مذكور با جابجايي مجريان و يا افزايش سطوح جديد طرح هاي در دست اجرا تغيير مي كند. از

انجا كه در قسمت هدف بيان شد كه اجراي طرح جنگلداري علاوه بر تامين چوب و مواد اوليه مورد نياز،

ايجاد اشتغال و حل بخشي از مشكلات اقتصادي كشور بمنظور تضمين استمرار توليد، بايد حفاظت، احياء

و توسعه جنگل را بهتر از گذشته تامين و تضمين نمايد. لذا ذكر چند نكته زير ضرورت تهيه و اجراي

طرحهاي جنگلداري را بيان مي نمايد.

ميزان تجاوز به اراضي جنگلي و تغيير كاربري آن توسط متخلفين در داخل طرحهاي جنگلداري تا 68

درصد كمتر از خارج از طرحهاست(تنظيم رابطه انسان با طبيعت).

ميزان برداشت چوب غير مجاز توسط متخلفين در داخل طرحهاي جنگلداري تا 53 درصد كمتر از خارج

طرحهاست. ضمنا در مخروبه ترين جنگلها كه در حاشيه روستا ها قرار دارد و از سالهاي 65 به بعد(عمدتا

از سال 70 به بعد) به زير پوشش اجراي طرح در آمده و توسط تعاونيهاي جنگلنشين اداره مي شود.

نگرش هاي تازه به جنگل: در حال حاضر در تجارت جهاني ارزش محصولات جنگلي حدود 100 ميليارد

دلار است كه در سالهاي مختلف نوسان پيدا مي كند ولي امروز اعتقاد بر اين است كه از دست دادن جنگل

فقط از دست دادن درخت و چوب نيست بلكه از دست دادن تنوع حيات كه پايه و اساس زندگي بشريت

را تشكيل مي دهد، مي باشد. زيرا تنوع زيستي پايه توسعه براي محصولات غذايي، دارويي و كشاورزي و

ژنتيك است، بطوريكه دائما شاهد كشف داروي جديد با منشاء طبيعي از گياهان مختلف براي بيماري هاي

صعب العلاج و يا انتخاب واريته هاي مقاوم جهت اصلاح نژاد نباتات اهلي از نظر كميت و كيفيت توليد

هستيم. لذا امروزه در سطح جهان ضروري تشخيص داده شده كه به منظور حفظ گونه هاي نادر، مورد

تهديد و در حال انقراض، در بسياري ار نواحي نسبت به ايجاد مناطق قرق و حفاظت شده اقدام نمايند و با

فراهم آوردن مصوبه ها و اهرمهاي قانوني دخالتهاي غير مجاز را كنترل و اين منابع را بعنوان ميراث آيندگان

و ميراث بشريت حفظ نمايند. لذا امروزه با اين ديدگاه طرحهاي جنگلداري تهيه ميشود تا ضمن بهره

برداري از نعمات خدادادي و مواهب طبيعي ارزشهاي همه جانبه جنگل مورد حفاظت قرار گيرد.

بطور كلي امروزه جنگل را فقط محل توليد چوب نمي دانند، بطوريكه در بسياري از موارد ارزش توليد

چوب در درجه بعدي اهميت قرار مي گيرد.

ارزشهاي اقتصادي- اجتماعي و زيست محيطي جنگل:

ارزش اقتصادي و اجتماعي مستقيم:

اين ارزشها شامل ارزش مستقيم ريالي و ايجاد اشتغال هستند.

1 ميليون متر مكعب چوب در - 1360 ) از كليه جنگلهاي شمال كشور ساليانه بين 2 - در حال حاضر ( 1380

چارچوب طرح و به صورت مجاز برداشت مي شود كه متناسب با قيمت روز چوبهاي داخلي و چوبهاي

وارداتي، ارزش ريالي آن مشخص مي گردد. البته تصميم بر اين است كه تا حل مشكلات اجتماعي و

اقتصادي، برداشت چوب از جنگل را به حداقل ممكن كاهش دهند.

1 كارگر مشغول كار در جنگل باشند، بطور متوسط ساليانه حدود 20000 - اگر به ازاء هر 100 مترمكعب 2

5 نفر * 20000 - يكصد هزار نفر بطور مستقيم از طريق = خانواده به عبارت ديگر بطور متوسط 100000

فعاليت در جنگل امرار معاش مي نمايند.

توليدات جنگل خود مواد اوليه براي بخش صنايع مختلف چوب است كه در اين بخش حدود 120000 نفر

مشغول كارند كه اگر هر نفر سرپرستي يك خانوار 5 نفره را عهده دار باشد بطور متوسط 600000 نفر از

محل صنايع چوب امرار معاش مي نمايند . هرچند كه بخشي از مواد اوليه صنايع مذكور از خارج وارد مي

100 دلار در نظر گرفته شود جنگلهاي شمال در – شود.

لذا اگر قيمت هر متر مكعت چوب خام حداقل 200

حال حاضر ساليانه حدود 200 ميليون دلار باعث صرفه جويي ارزي مي شوند.

ارزش هاي زيست محيطي و اقتصادي غير مستقيم:

جنگل به عنوان ذخيره گاه آب: خاك جنگل سيستم زهكشي ويژه اي دارد كه اين سيستم توسط هوموس،

ريشه گياهان و زندگي جانوران در خاك بوجود مي آيد. خاك جنگل تقريبا حدود 20 تا 50 ليتر آب را در

يك متر مربع مي تواند ذخيره و نگهداري كند. اين خاصيت در ارضي شيب دار از فرسايش خاك وايجاد

سيل جلوگيري مي كند. بدين ترتيب ارزش جنگلهاي ما كه عمدتا در اراضي شيب دار قرار گرفته اند بيش

از پيش آشكار ميگردد. آب ذخيره شده در خاك جنگلي به تدريج جريان مي يابد.

و در فصل خشك نيز جاريست. بدين سبب است كه جويبار هاي جنگلي هميشه داراي آب صاف و زلال

و دائمي است، در صورتيكه در خارج از مناطق جنگلي ومرتعي كه بدون پوشش گياهي است چنين

وضعيتي كمتر ديده مي شود و جويبار ها كم آبتر، گل آلوده تر و يا موقتي هستند. در برخي از كشور ها با

ايجاد و حفظ پوشش گياهي در حوزه آبخيز سدها، عمر مفيد سد ها را از نظر پرشدن گل و لاي تقريبا

مادام العمر نموده اند. جنگل با تامين آب مستمر و حفاظت خاك موجب افزايش عمر مفيد سدها مي شود.

لوده شده به گرد و خاك و دوده را تصفيه ميكنند. Ĥ جنگل به عنوان تصفيه كننده هوا: درختان جنگلي هوا ي

20 برابر كمتر از هواي شهرهاي صنعتي گرد و خاك و دوده دارد . بعلاوه - بهمين دليل هواي جنگل 100

درختان در طول دوره رويش اكسيژن نيز توليد مي كنند. بطوريكه يك توده درخت متشكل از 20 درخت

در سن بهره برداري اكسيژن لازم براي زندگي يك نفر را تامين مي كند.بعلاوه درخت (Picea abies) نراد

نراد گوگرد گاز سولفور ناشي از سوخت صنايع و دستگاه هاي حرارت مركزي را نيز مي گيرد.

جنگل بعنوان حفاظ در مقابل صدا: جنگلهاي احادث شده در مناطق پرجمعيت، در جاده ها و مناطق

صنعتي (جنگلكاري ها وفضاي سبز) باعث كاهش صدا مي شوند. بطوريكه در مناطق جنگلي ميزان صدا دو

برابر كمتر از مناطق بدون جنگل است.

جنگل بر عليه با وتعديل اقليم: قدرت باد در مناطق جنگلي خيلي كمتر از مناطق غير جنگلي است. در

مناطق جنگلي و جاده هايي كه از مناطق جنگلي مي گذرد ،بادهاي جانبي و مجاور سطح زمين و انباشت

توده هاي برف كه باعث مختل كردن ترافيك مي شود تقريبا وجود ندارد . تاج درختان جنگلي مانع از

نوسان درجه حرارت هواي داخل جنگل مي شود. به همين دليل است كه در گرماي سوزان تابستان و

سرماي سخت و شديد زمستان هواي داخل جنگل ملايم تر از هواي خارج از جنگل است.

جنگل محل تفريح و تفرج: انسان كه از سروصدا و هواي آلوده شهرها و مناطق صنعتي خسته مي شود

دوست دارد كه آزادانه در دامن طبيعت گردش نمايد و از هواي تميز استفاده كند و كسي با ايجاد سر وصدا

مزاحم اونشمد . جنگل محلي است كه اين شرايط ايده آل را براي تفريح و تفرج او فراهم مي نمايد.

طراحي هاي سرگرم كننده و ايجاد چنين مراكزي، ارزش جنگل را براي بازديدكنندگان آن افزايش مي دهد.

چنين مراكزي ميتواند در خدمت بازديدكنندگان، ورزشكاران، راهپيمايان و... باشد.